از سایت کمیته نجات پاسارگاد:
کدام يک برای ثبت جهانی می رود:
شاهنامه فردوسی یا وقف نامه ربع رشیدی
جريان معرفي دو اثر ايرانی به «حافظه جهاني»
بعد از گذشت بيش از 14 سال از آغاز «طرح حافظه جهاني»، امسال در كشور ما نيز روساي سازمان ها و كتابخانه هاي مختلف با حساسيتي كه توسط رسانه ها و خبرگزاري هاي مختلف ايجاد شد موفق به تشكيل كميته ملي و انتخاب آثار برگزيده كشور شدند. اگرچه اين فرآيند با نوسانات مختلفي همراه بود اما در پايان با شتابي كه حتي افكار عمومي را نيز متعجب كرد، كميته ملي تشكيل شد و در تنها يك جلسه كارشناسي (تحت نظر كميته ملي) و با حضور سه نفر از كارشناسان كشور دو اثر برگزيده كشور از ميان شش اثر معرفي شده انتخاب شد. به بهانه انتخاب اين دو اثر گزارش گر سازمان ميراث فرهنگی نگاهی انداخته است به «مراحل اداری» مختلفی که کار را تا بدين حد به تأخير کشانده. اما، بنظر ما، در اين گزارش يک مانع اساسی ناگفته مانده است و آن تقابل کتاب های اسلامی و کتاب های ملی ايرانی بوده است.
حافظه جهاني، حافظه فرهنگي کشورها است و حفظ و شناساندن آثار مکتوبي که نمايان گر اين پيشينه فرهنگي و تاريخي است امروزه بيش از پيش مورد توجه مسئولان فرهنگي و سياسي کشورهاي مختلف قرار گرفته است. با رشد فن آوري هاي جديد در عرصه هاي مختلف، سازمان ها و نهادهاي بين المللي به اين فکر افتاده اند تا با استفاده از اين نوآوري هاي تکنولوژيکي حافظه جهاني را بيش از پيش حفاظت کنند و با ايجاد حساسيت در ميان مسئولان کشورهاي مختلف راهکارهاي شناساندن اين آثار به پژوهشگران را ايجاد نمايند.
طرح حافظه جهاني سازمان يونسکو يکي از طرح هاي عمده در اين زمينه است که با هدف قرار دادن حافظه هاي ملي کشورها قدرت تاثيرگذاري آنها در عرصه جهاني را مي سنجد و آثاري که نقش مهمي در شکل گيري تاريخ فرهنگي دنيا دارند را در فهرستي ثبت و معرفي مي کند. اين طرح اولين بار در سال 1992 از طرف سازمان جهاني يونسکو به کشورهاي مختلف اعلام شد و در مدتي که از طرح گذشت، هر دو سال يک بار کشورهاي مختلف آثاري را براي ثبت در فهرست حافظه جهاني به اين سازمان معرفي کردند.
در حالي که در سال هاي گذشته برخي کشورهاي همسايه موفق شدند برخي از آثار مربوط به کشور ما را به عنوان آثار برگزيده خود در ليست حافظه جهاني ثبت کنند کشور ما در سال هاي گذشته از تشکيل کميته ملي براي انتخاب و معرفي آثار برتر کشور بازماند.
در دوره اخير اين طرح، سازمان جهاني يونسکو خردادماه سال جاري با اعلام معيارهاي دوره جديد به کشور ها تا 31 مارس مهلت داد آثار مورد نظر خود را به اين سازمان معرفي کنند.
پس از گذشت چندماه از اعلام سازمان يونسکو، روساي برخي سازمان ها و کتابخانه هاي مهم کشور جلسه اي را در تاريخ 26 شهريور 84 برگزار کردند که در آن معرفي آثار به فهرست حافظه جهاني منوط به تشكيل كميته ملي و فهرست حافظه ملي و دستيابي به هماهنگي و توافق قطعي در مورد روند معرفي آثار به كميته مشاوره بين المللي عنوان شد. در اين جلسه، كه در محل کميسيون ملي يونسكو در ايران تشكيل شد، مسئولان برخي از كتابخانه ها و دستگاه هاي مربوطه ـ از جمله روساي كتابخانه هاي آستان قدس رضوي و كتابخانه آيت الله مرعشي، و نيز نمايندگاني از سازمان اسناد، كتابخانه مجلس و سارمان ميراث فرهنگي ـ شركت داشتند.
اين جلسه، غير از صميم فوق، پيامد ديگري هم داشت: مسئولان کتابخانه آيت الله مرعشي از شرکت در جلسات کميته ملي انصراف داند. در عين حال، عدم همکاري برخي از سازمان و کتابخانه هاي دعوت شده براي طرح حافظه جهاني بزرگترين مشکلي بود که از تشکيل کميته ملي جلوگيري مي کرد.
کار به جايي رسيد که "فرهاد اعتمادي"، رئيس اداره ارتباطات کميسيون ملي اواسط آذرماه از وضعيت به وجود آمده انتقاد کرد و گفت:« از اواسط خرداد ماه درخواست خود را براي همکاري و شرکت در جلسات کميته ملي براي سازمان هاي مرتبط ارسال کرده ايم اما تاکنون پاسخ دقيقي در اين زمينه به ما داده نشده است.»
کميسيون ملي يونسکو، به عنوان متولي اجرايي طرح حافظه جهاني، براي جلوگيري از ايجاد مشکلاتي که در سال هاي گذشته کشور ما را از معرفي اثر به سازمان يونسکو باز داشته بود تلاش داشت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران را به عنوان دو تشکلي که بيشترين سهم را مي توانستند در اين طرح داشته باشند براي داشتن نقش محوري تشويق کند. به همين منظور اين کميسيون تشکيل کميته ملي را منوط به همکاري رئيس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري کرده بود اما با گذشته زمان زياد و عدم مشخص شدن زمان حضور "اسفنديار رحيم مشائي" در جلسات طرح حافظه جهاني و همچنين عدم معرفي نماينده ديگري از سوي اين سازمان، کميسيون ملي تا مرز نااميدي از اين سازمان هم پيش رفت.
فرهاد اعتمادي"، در نوزدهم آذرماه به خبرنگار بخش کتاب ميراث خبر گفت:«زمان زيادي را براي هماهنگي با مسئولان سازمان ميراث فرهنگي از دست داده ايم. با نظر دکتر "محمد توکل"، دبير کل يونسکوي ايران، دعوت نامه هاي شرکت در جلسه کميته ملي را براي مسئولان مرتبط با اين امر مي فرستيم تا اولين جلسه کميته ملي بزودي برگزار شود.» او در همين زمان اعلام کرد:«اين دعوت نامه را براي "محمد سجادپور"، معاون فرهنگ و ارتباطات، و "طه هاشمي"، معاون امور بين الملل سازمان ميراث فرهنگي، هم مي فرستيم. اگرچه هنوز پاسخ مشخصي از طرف اين دو نفر به ما داده نشده هنوز اميدواريم در جلسات شرکت کنند.»
تلاش کميسيون ملي براي جلب نظر سازمان ميراث فرهنگي در حالي بي ثمر مانده بود که از اين کميسيون از اطلاع رساني مناسب به ديگر کتابخانه ها و سازمان هاي مرتبط بازمانده بود.
در همين ماه "محمد صادق ضيايي"، رئيس مرکز اسناد و کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران گفت:«بنده هيچ اطلاعي از طرح خاطرات جهاني ندارم و در جريان فرآينده معرفي اثر برگزيده ايراني به سازمان يونسکو قرار نگرفته ام.»
محمد علي ابهري، رئيس مرکز اسناد و کتابخانه مجلس شوراي اسلامي نيز آن زمان از اين طرح بي اطلاع بود. او گفت:«در اين مدت که کميسيون ملي فعاليت هاي خود را براي تشکيل کميته ملي آغاز کرده است تاکنون خبري به ما داده نشده و از ما براي شرکت در اين جلسات دعوت به عمل نيامده است.»
سرانجام پس از گذشت بيش از شش ماه از اعلام سازمان يونسکو، اولين جلسه کميته ملي براي معرفي کتاب برگزيده ايراني براي ثبت در فهرست خاطرات جهاني، يازدهم دي ماه در دفتر رئيس سازمان ميراث فرهنگي برگزار شد. در اين جلسه سازمان ميراث فرهنگي بعد از مدت ها با سه نماينده در اين جلسه شرکت کرد. فريبا فرزام، رئيس مرکز اسناد سازمان، محمد سجادپور، معاون فرهنگ و ارتباطات، ديگر نمايندگان اين سازمان بودند که با دو ديدگاه متفاوت در اين جلسه شرکت کردند. فرزام به صورت کامل در جريان طرح قرار داشت اما سازمان ميراث فرهنگي بر روي معرفي سجادي به عنوان نماينده اين سازمان پافشاري مي کرد. اين همه در حالي بود که خود سجادپور ضمن ابراز بي اطلاعي از اين طرح مايل به همکاري با کميته ملي نبود.
اما پيامدهاي جلسه اي که در يازدهم دي ماه برگزار شد هم جالب توجه بود. محمد علي ابهري، رئيس مركز اسناد و كتابخانه مجلس شوراي اسلامي، درباره اين جلسه گفت:« جلسه خوبي با حضور نمايندگان سازمان ها و تشكل هاي مرتبط برگزار شد و حاضران در اين جلسه تصميم گرفتند براي انجام مراحل معرفي اثر برگزيده ايراني، كميته ملي ميراث مستند تشكيل شود.» ابهري بزرگترين دستاورد اين جلسه را برانگيخته شدن حساسيت مسئولان دانست و افزود:«برخي از حاضران در جلسه پيش از اين اطلاعي از اهميت و چگونگي ثبت ميراث مستند كشور ها در ليست حافظه جهاني نداشتند و با تشكيل اين جلسه در جريان امور قرار گرفتند.»
به درستي مي توان گفت اين جلسه با جلسه پيش که در شهريور ماه برگزار شد تفاوتي نداشت و در اين جلسات حاضران به اين نتيجه رسيدند که معرفي اثر برگزيده کشور منوط به تشکيل کميته ملي است.
پس از اين جلسه و براي عملي شدن تشکيل کميته ملي، کيانوش کياني هفت لنگ، معاون اسناد سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران، که به عنوان نماينده سازمان مطبوع خود در کميته ملي معرفي شده بود، پيشنهاد داد سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران به عنوان دبيرخانه کميته ملي انتخاب شود. اگرچه اين پيشنهاد در ابتدا مخالفاني هم داشت اما در نهايت با انتخاب سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران به عنوان دبيرخانه کميته ملي، کياني به عنوان دبير کميته ملي و محمد علي اشعري، رئيس اين سازمان، به عنوان رئيس کميته ملي انتخاب شدند.
مراحل اداري تشکيل کميته ملي و تعيين اساسنامه اين سازمان فرآيندي زمان بر به نظر مي رسيد و در شرايطي که کشور ما زمان چنداني براي معرفي آثار خود نداشت برخي از اعضاي کميته ملي به دنبال اين بودند که در مرحله اول کارکارشناسي آثار معرفي شده انجام و در زمان ديگري به مسائل اداري تشکيل کميته ملي رسيدگي شود.
فريبا فرزام، رئيس مرکز اسناد سازمان ميراث فرهنگي و نماينده اين سازمان در طرح حافظه جهاني، در اوايل بهمن ماه اخطار داد:«تشکيل کميته ملي نياز به طي شدن برخي مراحل اداري و به دست آمدن اجماع نظر ميان اعضاي اين کميته دارد. مشخص شدن اساسنامه کميته، انتخاب دبيرخانه و برخي موارد ديگر زمان زيادي لازم دارد و به نظر نمي رسد تا پيش از پايان مهلت تعيين شده از طرف سازمان يونسکو تشکيل اين کميته عملي شود.» به رغم اينکه اين نظر، بعلت مطرح شدن آن در سايت ميراث خبر، مشکلاتي را نيز براي فرزام ايجاد کرد با اين حال کميته ملي بدون اساسنامه تشکيل شد. با عملي شدن تشکيل جلسات کميته ملي، فريبا فرزام و کيانوش کياني به عنوان اعضاي اصلي کميته ملي بار محوري اين طرح را برعهده گرفتند.
اجرايي شدن مراحل بررسي کتاب هاي موجود در کتابخانه هاي معتبر طي جلسه اي که در دفتر کياني و با حضور رئيس مرکز اسناد سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري و فرهاد اعتمادي، رئيس کميسيون يونسکوي ايران برگزار شد، حاضران را برآن داشت تا راهکارهاي انتخاب مرکزي براي ثبت اسناد و کتاب هاي ارزشمند کشور را بررسي کنند.
تشکيل کميته ملي با تصميم اعضاي کميته براي تهيه ليست ملي براي ثبت آثار برگزيده کشور همراه شد. و در عين حال يک هيئت کارشناسی با شرکت عبدالحسين حائري، ايرج افشار و شهريار عدل، مامور انتخاب دو اثر از ميان شش اثر معرفي شده از سوي کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شوراي اسلامي، سازمان آستان قدس رضوي، سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران، مرکز اسناد و کتابخانه مرکزي دانشگاه تهران، سازمان ميراث فرهنگي و کتابخانه تبريز، شدند.
اين هيئت دو اثر را براي ثبت در فهرست حافظه جهاني يونسکو به اعضاي کميته ملي معرفي کردند که عبارتند از «وقف نامه ربع رشيدي»، متعلق به کتابخانه تبريز و «شاهنامه بايسنقري» متعلق به سازمان ميراث فرهنگي که در موزه کاخ گلستان نگهداري مي شود.
